หลักฐานเก่า สมัย ร.๔

หลักฐานเรื่องปูนซีเมนต์ หรือปูนฝรั่งเก่าสุดที่พบ ปรากฏในหนังสือ ‘บางกอกรีคอร์เดอร์” ทั้งฉบับภาษาไทย และภาษาอังกฤษบางกอกรีดอร์เดอร์ฉบับภาษาไทย ลงในเล่ม ๑ หน้า ๒๐๕ ฉบับวันที่ ๑ มกราคม ค.ศ. ๑๘๖๖ เท่ากับ พ.ศ. ๒๔๐๙ แด่ในนั้นไม่ได้เรียกปูนซีเมนต์ เขาเขียนว่า

“เครื่องยาปะสาร สามถังใหญ่” ถ้าอ่านในฉบับภาษาอังกฤษ เล่ม ๑ หน้า ๒๔๐ ฉบับ วันเสาร์ที่ ๓๐ ธันวาคม ค.ศ. ๑๘๖๔ (๒๔๐๘) จึงจะพบเขียนว่า“3 Bis. Hydraulic Cement” (ไฮดรอลิคซีเมนต์ คือปูนซีเมนต์ ที่แห้งได้ในน้ำ)

ทั้งคำว่า เครื่องยาปะสาร และไฮดรอลิค ซีเมนต์ อยู่ในบัญชีสิ่งของที่เขานำ มาขายเลหลัง ณ บ้านของมีสเตอร์ จันด์เลอร์ หรือที่ไทยเรียกว่า หมอจันดะเล ของทั้งหมดเป็นของเนื่องมาจากการชำระความระหว่างวิลเลียม เบอร์เดน (William Burden) ต่อสู้กับหมอจันดะเล เลหลังในวันที่ ๑๑ มกราคม พ.ศ. ๒๔๐๙ สิ่งของอื่นๆ ได้แก่ กระดาษทราย ปืน กุญแจ เครื่องชั่งน้ำหนัก อุปกรณ์การพิมพ์จำนวนมาก เป็นต้น

คำว่า ปูนฝรั่ง ปรากฏในหนังสือ “COURT ข่าวราชการ” เล่ม ๒ หน้า ๑๗๗ อยู่ในข่าว ร.๕ ทรงก่อศิลาฤกษ์พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท เมื่อวันพุธ แรม ๑๐ ค่ำ เดือน ๖ ปีชวด พ.ศ. ๒๔๑๙ ดังข้อความที่เขียนว่า เมื่อยกหีบตะกั่วบรรจุรูปตัวอย่างพระที่นั่งจะสร้างใหม่

พร้อมข้าวของที่ระลึกอื่นๆ อีกมากมายลงในหลุมแล้ว“พระยาเวียงในนฤบาลจึงได้ตักปูนฝรั่ง (ซึ่งเรียกว่าซีเมนต์) เทลงบน หลังหีบนั่นพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวจึงทรงเกลี่ยด้วยเกลียงเงินด้ามงา ซึ่งทำขึ้นสำหรับการคราวนั้น”ภาพประกอบ ซ้าย : พระที่นั่งจักรีมหาปราสาทซึ่งสร้างด้วยปูนฝรั่ง ภาพจากหอจดหมายเหตุแห่งชาติขวา : รูปถ่าย ร.๕ ทรงก่อพระฤกษ์พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท เมื่อ พ.ศ. ๒๔๑๙ ภาพจากหนังสือ ศิลปวัฒนธรรมไทย เล่มที่ ๑ สมุดภาพประวัติศาสตร์กรุงรัตนโกสินทร์

ขอขอบคุณข้อมูลข่าวจาก
https://bit.ly/3wnGu5J