พระบิดาแห่งการจัดการทรัพยากรน้ำ

ในมหามงคลสมัยที่พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ในหลวงรัชกาลที่ 9 ทรงศิริราชสมบัติ ครบ 50 ปี ใน พ.ศ. 2539 คณะรัฐมนตรี ได้เทิดพระเกียรติคุณในฐานะที่ทรงมีพระมหากรุณาธิคุณในการพัฒนาทรัพยากรน้ำ โดยได้ถวายพระราชสมัญญา “พระบิดาแห่งการจัดการทรัพยากรน้ำ”

เนื่องจากพระองค์ทรงพระราชทาน โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ด้านการพัฒนาแหล่งน้ำเป็นจำนวนมาก ได้ ทรงศึกษาค้นคว้าด้วยพระองค์เอง ทั้งจากเอกสารและรายงานทางวิชาการที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาและการจัดการทรัพยากรน้ำ ทรงศึกษารายละเอียดจากแผนที่ภาพถ่ายทางอากาศ ถึงพิกัดที่ตั้งหมู่บ้านในท้องถิ่นชนบทห่างไกล และ เสด็จพระราชดำเนินทรงตรวจสภาพพื้นที่ภูมิประเทศจริง ทรงกำหนดโครงการต่าง ๆ ขึ้นบนแผนที่ จากนั้นพระราชทานให้หน่วยงานที่รับผิดชอบรับไปพิจารณาดำเนินการตามความเหมาะสม

ซึ่งได้ช่วยแก้ปัญหาการขาดแคลนน้ำของราษฎร ทำให้ราษฎรได้มีน้ำเพื่ออุปโภคบริโภค และทำการเกษตรตามความต้องการอย่างเพียงพอในทุกฤดูกาล ความสนพระราชหฤทัยในเรื่องน้ำมิใช่แต่งานพัฒนาแหล่งน้ำ เพื่อบรรเทาปัญหาความเดือดร้อนของพสกนิกร อันเนื่องมาจากการขาดแคลนน้ำเท่านั้น แต่ยังทรงสนพระราชหฤทัยในการจัดการทรัพยากรน้ำ เพื่อให้เกิดความสมดุลทั้งด้านปริมาณและคุณภาพ ซึ่งถือเป็นปัจจัยสำคัญในการดำรงชีวิของมนุษย์

โครงการการจัดการทรัพยากรน้ำและพัฒนาแหล่งน้ำอันเนื่องมาจากพระราชดำริ อาทิโครงการพัฒนาแหล่งน้ำเพื่อการเพาะปลูกและอุปโภคบริโภค อาทิ เขื่อน อ่างเก็บน้ำ และฝายทดน้ำ มีจำนวนมาก กระจัดกระจายอยู่ทั่วทุกภาคของประเทศ ตัวอย่างเช่น

1. ภาคเหนือ ได้แก่ เขื่อนเก็บน้ำแม่งัดสมบูรณ์ชล อำเภอแม่แตง จังหวัดเชียงใหม่ อ่างเก็บน้ำแม่ต๋ำ อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา เป็นต้น

2. ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ได้แก่ อ่างเก็บน้ำห้วยเดียก อำเภอเมือง จังหวัดสกลนคร อ่างเก็บน้ำ ลำพะยัง อำเภอเขาวง จังหวัดกาฬสินธุ์ เป็นต้น

3. ภาคกลาง ได้แก่ โครงการเขื่อนเก็บกักน้ำแม่น้ำป่าสัก จังหวัดลพลุรีและสระบุรี อ่างเก็บน้ำลองทรายทอง อำเภอเมือง จังหวัดนครนายก และโครงการพัฒนาห้วยแม่เพรียว อำเภอท่ายาง จังหวัดเพชรบุรี เป็นต้น

4. ภาคใต้ ได้แก่ โครงการพัฒนาลุ่มน้ำปากพนัง จังหวัดนครศรีธรรมราช อ่างเก็บน้ำใกล้บ้านอำเภอเมือง จังหวัดนราธิวาส อ่างเก็บน้ำคลองหลา อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา และโครงการพัฒนาลุ่มน้ำคลองหอยโข่ง อำเภอขนงใหญ่ จังหวัดสงขลา เป็นต้น

โครงการแก้ปัญหาน้ำท่วม โครงการแก้มลิง เป็นการระบายน้ำออกจากที่สุ่ม กรณีพื้นที่นั้นเกิดน้ำท่วมขังเป็นประจำ มีการวางแผนพื้นที่แก้มลิงอย่างเป็นระบบโดยแก้มลิงมี 3 ขนาด คือ ใหญ่ กลาง และเล็ก มีวัตถุประสงค์เพื่อชะลอน้ำก่อนที่จะจัดการระบายออกในเวลาต่อมา

โครงการบำบัดน้ำเสีย ทรงโปรดเกล้าฯ ให้มูลนิธิชัยพัฒนาสนับสนุนงบศึกษาวิจัยจัดสร้างเครื่องต้นแบบ และร่วมกับกรมชลประทานผลิตเครื่องกลเติมอากาศ “กังหันน้ำชัยพัฒนา” นำไปใช้บำบัดน้ำเสียจากแหล่งชุมชนแหล่งอุตสาหกรรม และแหล่งเกษตรกรรม รวมทั้งการเพิ่มปริมาณออกซิเจนในบ่อเพาะเลี้ยง สัตว์น้ำต่าง ๆ เป็นต้น

ประโยชน์ของโครงการพัฒนาแหล่งน้ำและการจัดการทรัพยากรน้ำอันเนื่องมาจากพระราชดำริส่วนใหญ่ มีวัตถุประสงค์เพื่อการเกษตรเป็นสำคัญ แต่ก็มีโครงการพัฒนาแหล่งน้ำหลาย ๆ โครงการที่มีวัตถุประสงค์หลาย ๆ อย่างพร้อมกันแบบอเนกประสงค์

ด้วยพระปรีชาสามารถและพระอัจฉริยภาพ ของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ในหลวงรัชกาลที่ 9 ในการพัฒนาแหล่งน้ำและการจัดการทรัพยากรน้ำดังกล่าว รัฐบาลและประชาชนชาวไทยทั้งมวล จึงพร้อมใจกันน้อมเกล้าฯถวายพระราชสมัญญา “พระบิดาแห่งการจัดการทรัพยากรน้ำ” เมื่อวันที่ 21 พฤศจิกายน พ.ศ. 2539 ณ ศาลาดุสิตดาลัย พระตำหนักจิตลดารโหฐาน ด้วยเป็นที่ประจักษ์แก่อาณาประชาราษฎร์ทั้งปวงว่า “น้ำคือชีวิต”

ที่มา : เพจกลุ่มจิตอาสา ชมรมคนรักในหลวง